Ang pagtira sa ibang lupain ay hindi talaga naglalayo sa atin sa Pilipinas; sa katunayan, madalas nitong pinatatalas ang ating pakikinig at pagmamasid. Ang bawat kuwentong dumarating mula sa pamilya, ang bawat larawang ipinapasa sa mga group chat, ang bawat buntong-hiningang hindi nasasabi nang buo—lahat ng ito ay nagiging mas malinaw, mas mabigat, mas totoo sa distansya.

At ngayong panahon ng Adbiyento—panahon ng tahimik na paghahanda, ng pagmulat, ng pakikinig—may kuwentong paulit-ulit na bumabalik sa aking kamalayan: ang kuwento ng ating mga magsasaka. Ang kanilang tinig ay tumatawid ng dagat, hindi nanghihingi ng awa, kundi nag-aanyaya: 𝑃𝑎𝑘𝑖𝑛𝑔𝑔𝑎𝑛 𝑚𝑜 𝑘𝑎𝑚𝑖. 𝐻𝑢𝑤𝑎𝑔 𝑘𝑎𝑛𝑔 𝑚𝑎𝑛𝑎ℎ𝑖𝑚𝑖𝑘.

Ang Adbiyento ay isang panahon na taliwas sa agos ng mundo. Habang abala ang lahat sa pagdiriwang, tinuturuan tayo nitong maghintay nang mulat sa katotohanan. Hindi ito paghihintay na pasibo. Ito’y paghihintay na mapagmatyag—paghihintay na hindi pumapayag sa kawalan ng katarungan, paghihintay na tumatangging tanggapin ang huwad na kapayapaan na nakabatay sa katahimikan ng mga naaapi.

Sa Adbiyento, tinuturuan tayong tumingin nang tapat sa mundo at sabihing: 𝑀𝑎𝑦 𝑚𝑎𝑙𝑖, 𝑎𝑡 𝑘𝑎𝑖𝑙𝑎𝑛𝑔𝑎𝑛 𝑖𝑡𝑜𝑛𝑔 𝑖𝑡𝑢𝑤𝑖𝑑.

𝐒𝐚𝐩𝐚𝐠𝐤𝐚𝐭 𝐚𝐧𝐠 𝐤𝐚𝐩𝐚𝐲𝐚𝐩𝐚𝐚𝐧 𝐚𝐲 𝐡𝐢𝐧𝐝𝐢 𝐤𝐚𝐭𝐚𝐡𝐢𝐦𝐢𝐤𝐚𝐧𝐠 𝐰𝐚𝐥𝐚𝐧𝐠 𝐚𝐥𝐢𝐧𝐠𝐚𝐰𝐧𝐠𝐚𝐰; 𝐚𝐧𝐠 𝐤𝐚𝐩𝐚𝐲𝐚𝐩𝐚𝐚𝐧 𝐚𝐲 𝐛𝐮𝐧𝐠𝐚 𝐧𝐠 𝐤𝐚𝐭𝐨𝐭𝐨𝐡𝐚𝐧𝐚𝐧 𝐚𝐭 𝐤𝐚𝐭𝐚𝐫𝐮𝐧𝐠𝐚𝐧.

Nananatiling nasa gitna ng puso ng bansa ang mga magsasaka. Sila ang nag-aalaga sa lupa. Sila ang nagpapakain sa sambayanan. Pero higit pa roon, dala nila ang pilosopiya ng lupa—ang pagtitiyaga sa anumang panahon, ang pag-asa sa gitna ng kawalan, ang pananampalatayang hindi masusukat sa salita kundi sa araw-araw na pagbangon. Sa kanilang mga palad nakaukit ang kuwento ng bansa. Sa kanilang mga gawain, nakasulat ang ating kinabukasan.

Ngunit ang katotohanang hinaharap nila ay hindi natin maaaring pagandahin: ang mga nagpapakain sa bansa ang madalas hindi kayang pakainin ang sarili. Marami ang nababaon sa utang. Marami ang hindi makabili ng sariling ani. Marami ang naghihintay ng tulong na hindi dumarating o dumarating nang kulang, huli, o hindi tapat. Sa napakaraming probinsya, pinipili ng mga kabataan na lumayo sa lupa—hindi dahil ayaw nila magsaka, kundi dahil hindi sapat ang kinikita upang mabuhay nang may dignidad.

Ang kanilang pakikibaka ay hindi hiwalay sa mga mangingisda, manggagawa, katutubo, at arawang manggagawa. Lahat sila mahalaga; lahat sila may kuwento. Ang mga magsasaka ay nagsisilbing salamin ng mas malalim na sugat ng bansa: 𝑘𝑎𝑝𝑎𝑔 𝑎𝑛𝑔 𝑚𝑔𝑎 𝑡𝑎𝑔𝑎𝑝𝑎𝑔𝑝𝑎𝑘𝑎𝑖𝑛 𝑎𝑦 𝑛𝑎𝑔ℎ𝑖ℎ𝑖𝑟𝑎𝑝, 𝑏𝑢𝑜𝑛𝑔 𝑙𝑖𝑝𝑢𝑛𝑎𝑛 𝑎𝑛𝑔 𝑡𝑖𝑦𝑎𝑘 𝑛𝑎 𝑔𝑢𝑔𝑢ℎ𝑜.

At hindi natin kayang pag-usapan ang hirap na ito nang hindi binabanggit ang sistemikong korapsyon na sumisira sa bansa—hindi na ito tago, hindi na palihim, kundi lantaran, garapal, at malinaw sa mga mata ng mamamayan. Korapsyon sa pondo. Korapsyon sa polisiya. Korapsyon sa priyoridad. 𝐇𝐢𝐧𝐝𝐢 𝐥𝐚𝐧𝐠 𝐩𝐞𝐫𝐚 𝐚𝐧𝐠 𝐧𝐢𝐧𝐚𝐧𝐚𝐤𝐚𝐰 𝐧𝐠 𝐤𝐨𝐫𝐚𝐩𝐬𝐲𝐨𝐧—𝐝𝐢𝐠𝐧𝐢𝐝𝐚𝐝 𝐚𝐧𝐠 𝐤𝐢𝐧𝐮𝐤𝐮𝐡𝐚, 𝐩𝐚𝐧𝐚𝐡𝐨𝐧 𝐚𝐧𝐠 𝐢𝐧𝐚𝐚𝐠𝐚𝐰, 𝐤𝐢𝐧𝐚𝐛𝐮𝐤𝐚𝐬𝐚𝐧 𝐚𝐧𝐠 𝐬𝐢𝐧𝐢𝐬𝐢𝐫𝐚. 𝐀𝐭 𝐚𝐫𝐚𝐰-𝐚𝐫𝐚𝐰, 𝐦𝐚𝐠𝐬𝐚𝐬𝐚𝐤𝐚 𝐚𝐧𝐠 𝐧𝐚𝐠𝐛𝐚𝐛𝐚𝐲𝐚𝐝 𝐧𝐠 𝐩𝐫𝐞𝐬𝐲𝐨 𝐧𝐢𝐭𝐨.

Mas lalo itong lumutang nang igiit ng ilang opisyal na sapat na ang ₱500 para sa Noche Buena. Para sa marami, halos hindi kapani-paniwala ang pahayag na iyon. Ipinakita nito kung paanong ang ilang nasa kapangyarihan ay unti-unting humihiwalay sa realidad ng mga taong dapat nilang paglingkuran.

𝐊𝐮𝐧𝐠 𝐡𝐢𝐧𝐝𝐢 𝐧𝐢𝐥𝐚 𝐦𝐚𝐮𝐧𝐚𝐰𝐚𝐚𝐧 𝐚𝐧𝐠 𝐡𝐚𝐥𝐚𝐠𝐚 𝐧𝐠 𝐬𝐢𝐦𝐩𝐥𝐞𝐧𝐠 𝐡𝐚𝐩𝐚𝐠-𝐤𝐚𝐢𝐧𝐚𝐧, 𝐩𝐚𝐚𝐧𝐨 𝐧𝐢𝐥𝐚 𝐦𝐚𝐮𝐮𝐧𝐚𝐰𝐚𝐚𝐧 𝐚𝐧𝐠 𝐛𝐢𝐠𝐚𝐭 𝐧𝐠 𝐛𝐮𝐡𝐚𝐲 𝐧𝐠 𝐦𝐚𝐠𝐬𝐚𝐬𝐚𝐤𝐚?

Kapag naririnig natin ang mga kuwento ng magsasaka, hindi tayo inaanyayahang maawa. Inaanyayahan tayong magising. Inaanyayahang kilalanin na ang kanilang pakikibaka ay hindi simpleng personal na hirap, kundi patunay na ang kaluluwa ng bansa ay matagal nang winawasak ng kapabayaan. Sa bawat piraso ng kuwento nila—ang pag-asa, ang patuloy na pagbangon, ang katahimikang may bigat—naroon ang paanyaya: Tumingin tayo nang buong katotohanan. Tanggapin na ang kapayapaan ay hindi kawalan ng ingay; ang tunay na kapayapaan ay presensya ng katarungan.

At sa panahon ng paghahanda, nawa’y manatili sa atin ang paalala:

𝐀𝐧𝐠 𝐤𝐚𝐩𝐚𝐲𝐚𝐩𝐚𝐚𝐧 𝐚𝐲 𝐚𝐧𝐢—𝐚𝐭 𝐤𝐚𝐢𝐥𝐚𝐧𝐠𝐚𝐧 𝐢𝐭𝐨𝐧𝐠 𝐦𝐮𝐥𝐢𝐧𝐠 𝐢𝐭𝐚𝐧𝐢𝐦 𝐬𝐚 𝐦𝐠𝐚 𝐧𝐚𝐭𝐢𝐭𝐢𝐫𝐚𝐧𝐠 𝐛𝐮𝐤𝐢𝐫𝐢𝐧.

𝐀𝐧𝐠 𝐤𝐚𝐩𝐚𝐲𝐚𝐩𝐚𝐚𝐧 𝐚𝐲 𝐡𝐢𝐧𝐝𝐢 𝐤𝐚𝐭𝐚𝐡𝐢𝐦𝐢𝐤𝐚𝐧.

𝐀𝐧𝐠 𝐤𝐚𝐩𝐚𝐲𝐚𝐩𝐚𝐚𝐧 𝐚𝐲 𝐠𝐚𝐰𝐚𝐢𝐧𝐠 𝐦𝐚𝐲 𝐭𝐚𝐩𝐚𝐧𝐠 𝐚𝐭 𝐦𝐚𝐥𝐚𝐬𝐚𝐤𝐢𝐭.

𝐀𝐧𝐠 𝐤𝐚𝐩𝐚𝐲𝐚𝐩𝐚𝐚𝐧 𝐚𝐲 𝐩𝐚𝐠𝐭𝐢𝐧𝐝𝐢𝐠 𝐬𝐚 𝐭𝐚𝐛𝐢 𝐧𝐠 𝐦𝐠𝐚 𝐡𝐢𝐧𝐝𝐢 𝐩𝐢𝐧𝐚𝐤𝐢𝐤𝐢𝐧𝐠𝐠𝐚𝐧.

𝐀𝐧𝐠 𝐤𝐚𝐩𝐚𝐲𝐚𝐩𝐚𝐚𝐧 𝐚𝐲 𝐩𝐚𝐠𝐥𝐢𝐧𝐠𝐨𝐧 𝐬𝐚 𝐥𝐮𝐩𝐚—𝐬𝐚 𝐛𝐚𝐰𝐚𝐭 𝐛𝐢𝐧𝐡𝐢, 𝐬𝐚 𝐛𝐚𝐰𝐚𝐭 𝐦𝐚𝐠𝐬𝐚𝐬𝐚𝐤𝐚𝐧𝐠 𝐮𝐦𝐚𝐚𝐬𝐚 𝐧𝐚 𝐛𝐚𝐥𝐚𝐧𝐠 𝐚𝐫𝐚𝐰 𝐚𝐲 𝐦𝐚𝐠𝐢𝐠𝐢𝐧𝐠 𝐬𝐚𝐩𝐚𝐭 𝐚𝐧𝐠 𝐤𝐚𝐧𝐢𝐥𝐚𝐧𝐠 𝐩𝐚𝐠𝐨𝐝.

Nagiging posible lamang ang kapayapaan kapag pinili nating alalahanin at ipaglaban ang mga unang nagtanim, ang mga kamay na araw-araw humaharap sa lupa upang mabuhay ang bayan. Sila ang paalala na ang kapayapaan ay hindi lamang pangarap kundi tungkuling sama-sama nating bubunuin – 𝑎𝑛𝑔 𝑚𝑔𝑎 𝑛𝑎𝑘𝑎-𝑠𝑎𝑙𝑎𝑘𝑜𝑡, 𝑎𝑛𝑔 𝑚𝑔𝑎 𝑚𝑎𝑑𝑎𝑙𝑎𝑠 ℎ𝑖𝑛𝑑𝑖 𝑛𝑎𝑝𝑎𝑝𝑎𝑛𝑠𝑖𝑛 𝑛𝑔𝑢𝑛𝑖𝑡 ℎ𝑖𝑛𝑑𝑖 𝑛𝑎𝑡𝑖𝑛 𝑘𝑎𝑦𝑎𝑛𝑔 𝑚𝑎𝑏𝑢ℎ𝑎𝑦 𝑛𝑎𝑛𝑔 𝑤𝑎𝑙𝑎: 𝐚𝐧𝐠 𝐦𝐠𝐚 𝐦𝐚𝐠𝐬𝐚𝐬𝐚𝐤𝐚.